کد خبر : 106460
تاریخ انتشار : چهارشنبه ۱۷ شهریور ۱۴۰۰ - ۶:۲۷

یادداشت از محمد رضا کمیلی| ماجرای دخالت پاکستان در پنجشیر و ابهامات آن

یادداشت از محمد رضا کمیلی| ماجرای دخالت پاکستان در پنجشیر و ابهامات آن

طی روزهای اخیر خبر سفر فرمانده سرویس اطلاعاتی پاکستان به افغانستان و تقارن زمانی آن با حمله به پنجشیر واکنش های مختلفی را در پی داشته است.

به گزارش وب سایت خبری پیک شرقی؛ «محمد رضا کمیلی» کارشناس مسائل پاکستان دریادداشتی نوشت؛ سفر «ژنرال فیض حمید» و تقارن زمانی آن با حمله به گروههای مقاومت تحت رهبری احمد مسعود در پنجشیر افغانستان باعث تحت فشار قرار گرفتن پاکستان از سوی رسانه ها و مردم شد.

این افراد معتقد هستند که پاکستان به صورت مستقیم و برای هموار کردن مسیر طالبان گروه های تحت رهبری احمد مسعود را هدف حمله هوایی قرار داده است. ادعایی که چندان با احتمالات ذهنی هم تضاد ندارد و می توان آن را به عنوان یکی از فرضیه های جدی حمله پذیرفت.

از سوی دیگر سابقه رسانه های افغانستانی در متهم کردن همیشگی پاکستان و اینکه دلیل خاصی نیز برای ادعای دخالت پاکستان ارائه نشده ابهاماتی در این ادعا باقی می گذارد که ممکن است در آینده حل یا رد شود.

در این نوشتار قصد داریم به ابهاماتی که این فرضیه دارد بپردازیم و این را نیز اعلام می کنیم که وجود این ابهامات به معنای رد یا قبول ادعاها نیست، بلکه اگر زمانی ما نیز مستنداتی دریافت کنیم حقیقت را خواهیم پذیرفت و اگر مستنداتی دریافت نشود در نقطه کنونی ایستاده و ادعای رسانه ها و افراد را نمی پذیریم.

اولین سوال در خصوص علت سفر «ژنرال فیض حمید» به افغانستان است. چرا او این سفر را انجام داده است؟

برای سفر او دلایل مختلفی می توان عنوان کرد که بخشی از مهم ترین آنها به شرح ذیل هستند. از زمان روی کار آمدن طالبان در افغانستان شاهد شروع مجدد فعالیت های گروه های تروریستی در پاکستان هستیم. اگر می پرسید این دو چه ارتباطی با هم دارند باید این مقدمه را نیز عنوان کنیم که گروه های تروریستی مانند «تحریک طالبان پاکستان، ارتش آزاد بلوچ و…» در داخل خاک افغانستان حضور دارند و از آنجا به مدیریت عملیات های تروریستی خود می پردازند. هر زمان افغانستان امن بوده این گروهها مجال فعالیت در پاکستان را از دست داده اند و هر زمان افغانستان نا امن شده این گروه ها فعالیتشان در پاکستان بیشتر شده است. کشته شدن تروریست هایی مانند «اسلم اچو» داخل افغانستان نیز سند این ادعا است.

به هر حال شروع موج جدید حملات تحریک طالبان پاکستان به نقاطی چون کویته و گوادر نگرانی های مسئولین اسلام آباد را که از ۷ سال قبل تقریبا به موفق به مهار این گروه ها شده بودند در پی داشت. «شیخ رشید احمد» وزیر کشور پاکستان نیز تاکید کرد که عاملان حمله شناسایی شده اند و این تروریست ها از افغانستان به پاکستان آمده بودند.

بنابراین مهم ترین علت سفر فیض حمید به افغانستان را می توان این موضوع دانست که از شروع مجدد نا امنی در پاکستان جلوگیری کند.

نکته دوم این است که ریشه های تفکر طالبان افغانستان و تحریک طالبان پاکستان ( که هر دو دیوبندی هستند) تفاوت چندانی با هم ندارد و این خطر وجود داشته که تحریک طالبان پاکستان زیر چتر طالبان قرار بگیرد. از اولین روزی که طالبان حکومت کابل را به دست گرفت نیز سوال ثابت محافل خبری پاکستان همین بوده است. آیا شما از تحریک طالبان حمایت خواهید کرد؟ بنابراین پاسخ به این نگرانی و رایزنی در خصوص این گروه تروریستی می تواند انگیزه مهمی دیگری باشد که فیض حمید را به افغانستان کشانده است.

ذکر این نکته ضروری است که گروه های تروریستی مانند سپاه صحابه و لشکر جهنگوی دیگر در پاکستان فعالیت ندارند و تنها گروه بزرگی که هر از گاهی فعالیت دارد تحریک طالبان پاکستان است.

ابهامات منطقی ماجرا

سناریویی که از سوی بیشتر رسانه ها و افراد بیان می شود از نظر بنده ابهامات منطقی هم دارد که می توان آن را به صورت زیر لیست کرد.

وضعیت پیش داوری شده دخالت پاکستان در افغانستان

پاکستان همیشه متهم ردیف اول مسائل و مشکلات افغانستان بوده است. عده ای می پرسند مگر این حقیقت ندارد و اسلام آباد در حوادث کابل دخالت نکرده است؟ قطعا اینگونه بوده ولی نه یک سویه . حقیقت این است که پاکستان و افغانستان ۷ دهه است به دخالت در حوادث هم مشغول هستند.

با این حال در شرایط کنونی پاکستان این را می داند که انگشت اتهامات هر حادثه ای در افغانستان به سوی اسلام آباد خواهد بود. بنابراین عقلانی است که اگر قصد انجام دخالتی دارد که تا این حد حساسیت ایجاد می کند آن را همزمان با سفر رئیس سازمان اطلاعاتی خود انجام ندهد که تمام رسانه های جهان توجه شان به آن جلب شده است.

زیر سوال رفتن عملکرد ISI

وقتی راجع به سازمان اطلاعاتی پاکستان صحبت می کنیم در مورد مجموعه ای پیچیده حرف می زنیم که در رنکینگ های معتبر بارها رتبه اول را در جهان به دست آورده است. این جمله برای این بیان شد که بدانیم پیش بینی چنین اتفاق ساده و تبعات آن برای این سازمان کاملا پیش پا افتاده است.

مشخص است وقتی دو نفر باهم مشکل دارند و برای مثال یکی از آن ۲ به قتل برسد اولین متهم دشمن وی خواهد بود. صورت عقلانی کار این بود که اگر پاکستان قصد حمله به پنجشیر را داشت به جای فرستادن رئیس سازمان اطلاعات خود به کابل او را به یکی از کشورهای آفریقایی می فرستاد تا حداقل ظاهرسازی های لازم را انجام دهد. و آیا واقعا برای انجام چند عملیات هوایی نه چندان بزرگ باید رئیس سازمان اطلاعات پاکستان به افغانستان سفر کند؟

پاکستان و لیست خاکستری FATF

مساله مهم دیگر برای پاکستان خارج شدن از لیست خاکستری و نظارت ویژه گروه ویژه اقدام مالی است. اسلام آباد می کوشد از هر حرکت حساب نشده و حساسیت زایی اجتناب کند که بتواند از این لیست خارج شود. یکی از اتهامات موجود علیه پاکستان حمایت از گروه های تروریستی بوده که باعث وارد شدن پاکستان به لیست شده و از سوی دیگر کشوری چون هند بارها تلاش کرده که پاکستان را وارد لیست سیاه کند ولی موفق به این کار نشده است.

این هم یک نکته منطقی است که پاکستان برای حساس نکردن دیگر کشورها دخالت مستقیمی در افغانستان نداشته باشد زیرا در صورت دخالت مستقیم بازهم خود را تبدیل سیبل تیرهای مختلف کرده است.

واکنش دولت و ارتش

عمران خان حتی پیش از پیروزی در انتخابات دخالت نظامی در جنگ افغانستان را اشتباه محض می دانست و بارها تاکید کرده است که سرنوشت مردم افغانستان باید توسط دولتی تعیین شود که به همه مردم حق انتخاب دهد. او حتی برای اجرای این خواسته اش ۳ سال تمام فشارهای سنگین آمریکا را تحمل کرد. ماجرای حمله به پنجشیر با گفته های عمران خان و واکنش رسمی ارتش پاکستان که دخالت در این حمله و نداشتن پهپادهایی با این برد را نیز زیر سوال می برد.

عدم وجود مستندات

یکی از جدی ترین ابهاماتی که به ادعای دخالت پاکستان وارد می شود عدم وجود مستند و بدتر از آن انتشار تصاویر و فیلم های جعلی بوده است. برخی کارشناسان حوزه گفته های نیروهای مقاومت پنجشیر را دلیل اثبات ادعاها می دانند ولی سوال مهم این است که در یک حمله هوایی ارتفاع جنگنده یا بالگرد یا پهپاد آنقدری هست که نتوان نوشته های روی آن را مشاهده کرد. یاحتی اگر نوشته هایی وجود داشته باشد چه کسی می تواند مدعی شود که آنها صحنه سازی نیستند؟ این دوستان از کجا تابعیت و هویت عاملان حمله را تشخیص داده اند. تصاویری که منتشر شده چه از جنگنده ها و چه بالگردها همه جعلی بوده اند . حتی کاربران افغانستان تصویر «عامر لیاقت» مجری و بازیگر پاکستانی را از یک فیلم سینمایی منتشر کرده و مدعی کشته شدن کماندوی ارتش پاکستان شده اند.

حقیقت این است که جعل سند تنها کار اثبات را سخت می کند و این شبهه را پدید می آورد که حقیقتی وجود نداشته است. به هر حال اگر زمانی یک نظامی پاکستانی دستگیر شود مانند آنچه در نبرد یک روزه هند و پاکستان اتفاق افتاد و خلبان ارتش هند توسط نظامیان پاکستانی دستگیر شد به کلی صورت ماجرا تغییر کرده و می تواند ادعای دخالت نظامی و مستقیم پاکستان را پذیرفت.

موج سواری رسانه های هندی

اخبار منتشر شده از برخی منابع مانند ایران اینترنیشنال برگرفته از رسانه های هندی بوده است که این روزها به شدت در متهم کردن پاکستان فعال شده اند. تنش های شدید پاکستان و هند را نمی توان از قلم انداخت. همان اندازه که رسانه های پاکستانی نمی توانند در خصوص اخبار هند مستند باشند و مرجع نقل قرار بگیرند اخبار رسانه های هندی نیز هرگز در مورد پاکستان بی طرف نبوده اند. موج سواری فعلی رسانه های هندی نیز کاملا مشکوک است.

 آیا شواهد به سود پاکستان است؟

هرگز نمی توان چنین ادعایی کرد. سفر فیض حمید به افغانستان در زمانی که دولتی در این کشور تشکیل نشده یا حتی خود پاکستان نیز دولت طالبان را به رسمیت نشناخته کاملا نگران کننده است.

همچنین از آنجا که دولت اشرف غنی افغانستان را تبدیل به خانه امن هند کرده بود، نگرانی های پاکستان با حضور دولتی مانند طالبان تا حد زیادی کاهش پیدا می کند زیرا آنها اجازه فعالیت گروه های شبه نظامی وابسته به هند را چون گذشته نخواهند داد پس طالبان برای پاکستان دارای منافع مهمی است.

ولی اینکه تصور کنیم طالبان مطیع محض و بی چون وچرای پاکستان است نیز اشتباه است. برای مثال می توان به ۳ بار درخواست پاکستان برای به رسمیت شناختن خط مرزی دیورند و رد این خواسته از سوی طالبان در دهه نود میلادی اشاره کرد.

آیا متهمین دیگری را نیز می توان برای این ماجرا متصور بود؟

پاسخ به این سوال نیز مثبت است و به راحتی می توان با طراحی یک سناریو کشورهایی مانند آمریکا، هند و… را متهم کرد. به طور مثال چرا و چگونه می توان هند را متهم کرد؟ دهلی نو حضور فعالی در افغانستان داشته و از گروه های شبه نظامی ضد پاکستانی حمایت کرده است. سفر فیض حمید به افغانستان فرصت خوبی بود تا هند که مسئولین اجلاس شورای امنیت سازمان ملل را نیز به عهده دارد علیه پاکستان جو ایجاد کرده و اسلام آباد را محکوم کند. آنها (می توانستند) با طراحی یک حمله هوایی به گروههای مقاومت در پنجشیر و کشتن برخی سران مقاومت پاکستان را عامل این حمله معرفی کنند.

حاصل این حمله فشار بسیار زیاد به پاکستان می شده و سفر فیض حمید نیز تا حد زیادی می توانسته این ادعا را ثابت کند. سیاه شدن چهره پاکستان در کشورهای منطقه یکی دیگر از اهدافی بوده که هند به آن  رسیده است و در مساله کشمیر نیز کاملا آن را برجسته و کرده و از آنها سواستفاده ابزاری خواهد کرد. به عبارت دیگر دهلی نو می تواند مدعی شود که پاکستان همیشه از تروریست ها حمایت کرده است و آزادی خواهان کشمیری نیز عده ای تروریست تحت حمایت پاکستان هستند.

برای رسیدن به این اهداف بزرگ طراحی یک حمله هوایی و سپس برجسته کردن آن در رسانه ها به هیچ روی کار سختی نیست.

خاتمه کلام اینکه ماجرا ها در افغانستان پیچیده تر از آن هستند که به سادگی تحلیل شوند لذا به جای پیش داوری و انتشار اخبار غلط و دامن زدن به احساسات بهتر است مدارک مستدل را با دقت بیشتری بررسی کنیم.

انتهای پیام/.