کد خبر : 106414
تاریخ انتشار : یکشنبه ۷ شهریور ۱۴۰۰ - ۵:۳۹

یادداشت از محمد رضا کمیلی | فرازها و فرودهای روابط پاکستان و افغانستان – بخش سوم دیورند۲

یادداشت از محمد رضا کمیلی | فرازها و فرودهای روابط پاکستان و افغانستان – بخش سوم دیورند۲

دیورند کجاست؟ جایی که پاکستان آن را مرز می داند و افغانستان مدعی است که آن را باید خط دیورند دانست نه مرز.

به گزارش وب سایت خبری پیک شرقی؛ « محمد رضا کمیلی» کارشناس مسائل پاکستان ضمن انتشار یادداشتی نوشت: این روزها بیشتر در فضای مجازی شاهد نگاه منفی مردم افغانستان به پاکستان هستیم که بخشی از زیادی از مشکلات کشورشان را زیر سر سیاست های پاکستان می بینند. در مقابل کمتر صدای پاکستان شنیده می شود ولی آنها نیز مدعی هستند که وضعیت کنونی افغانستان ارتباطی به آنها ندارد. در چنین شرایطی بررسی و موشکافی ریشه های اختلافات اهمیت فراوانی دارد. تقسیم بندی اجمالی ما چنین خواهد بود:

  • وضعیت پیش از استقلال پاکستان
  • نگاهی به دخالت های افغانستان در پاکستان تا سال ۱۹۸۰
  • نگاهی به دخالت های پاکستان در افغانستان پس از سال ۱۹۸۰
  • نگاهی به وضعیت دو کشور در ۱۰ سال اخیر

*****

بخش سوم : دیورند ۲

از تلاش افغانستان برای جدا سازی دو ایالت در پاکستان تا آغاز فعالیت اسلام گراها

همزمان با روی کار آمدن ایوب خان در پاکستان تلاش هایی برای بهبود روابط با افغانستان شکل گرفت و سفارت خانه های تعطیل دو کشور مجددا فعال شد ولی دو کشور به صورت پنهانی سعی در تقویت حضور خود در نواحی مرزی داشتند که از چشم دیگری پنهان نماند وعملا بازهم گرد تفرقه را پاشیده و آتش را شعله ور ساخت. ایوب خان سعی داشت با مذاکره شرایط را بهتر کند ولی روند مذاکرات با حضور وزیر خارجه افغانستان به نتیجه نرسید و در سال ۱۹۶۰ تنش میان پاکستان تازه تاسیس و افغانستان به اوج خود رسید. وزیر خارجه افغانستان در آخرین واکنش خود پاکستان را دولتی استعماری خوانده بود.

نیروهای بومی و پشتو زبان در دو سوی مرز رسما با هم وارد جنگ شدند و همین جنگ ها سبب کشته شدن هزاران نفر شد. حسین ابراهیم خانی در پژوهش خود نوشته است: در ماه اوت سال ۱۹۶۱ دولت پاکستان در اعتراض به اذیت و آزار دیپلمات های خود در کابل و محدودیت های اعمال شده از سوی دولت افغانستان روابط سیاسی با کابل را قطع کرد و تلاش کشورهای عربی مانند عربستان نیز ثمری نداشت. یک سال بعد «محمد رضا پهلوی» تلاش کرد مذاکرات صلح را پیگیری کرده و میانجی گری نماید که این بار تلاش او موفقیت به همراه داشت و تهران موفق شد بین پاکستان و افغانستان صلح ایجاد کند.

بیژن عمرانی در پژوهش خط دیورند خود اتفاقات آن سال ها را اینگونه روایت می کند: در سال ۱۹۶۰ که دولت پاکستان به سمت آمریکا نزدیک شده بود روس ها فرصت مناسبی به دست آوردند تا ماجرای پشتونستان را بهانه کرده و با افغانستان متحد شوند. روزنامه پراوادا خواهان رفراندوم می شود و به شکلی اغراق آمیز از حمله پاکستان به پشتونها سخن می گوید. اتهاماتی وارد می شود که گویا باعث تلفات عظیمی مردمی شده است. همین تنش ها سبب اتفاقات تلخ سال ۱۹۶۱ می شود و مرزها برای ماه های طولانی مسدود می شوند. افغانستان نمی تواند اکثر میوه های تولیدی خود را از طریق مرزهای پاکستان صادر کند و حتی مرز نشینان هم برای تردد با مشکل روبرو می شوند. همین ماجرا افغانستان را به سمت شوروی می کشاند تا اینکه در کام این کشور فرو می رود.

از سوی دیگر قدرت گرفتن پشتونها در پاکستان و حتی تکیه زدن افرادی چون ایوب خان، یحیی خان و… باعث رضایت نسبی پشتو زبان های پاکستان شده بود و فشارهای افغانستان مانند گذشته تاثیر نداشتند.

تمام این اتفاقات در حالی رخ می دهند که هند و پاکستان شدیدترین تنش ها را باهم تجربه می کنند و در چنین شرایطی مشخص است که تنش های مرزی چه اندازه برای پاکستان سخت و مساله ساز بوده است. در جریان جنگ های سال ۱۹۶۵ و ۱۹۷۱ بین هند و پاکستان افغانستان اعلام می کند که قصد تحرک علیه پاکستان را ندارد. در اوایل دهه ۷۰ تنش های دیگری نیز شکل گرفت افغانستان میزبان پشتونهای معترض پاکستان شد که تحت رهبری «عبدالولی خان» علیه امنیت پاکستان فعالیت انجام می دادند. در مقابل پاکستان هم از جنبش های اسلام گرایی حمایت کرد که حاضر بودند با نفوذ شوروی در افغانستان مقابله کنند، آنها دولت داوود خان را نیز تحت تاثیر قرار داده بودند.

در اصل دهه هفتاد میلادی زمانی بود که پاکستان اقدامات تلافی جویانه ای در افغانستان شروع کرده بود و امثال گلبدین حکمتیار محصول آن زمان هستند. در خلال سال های ۱۹۷۸ تا ۱۹۸۰ ابتدا داوود خان در افغانستان و سپس ذوالفقار علی بوتو در پاکستان ترور و اعدام شدند. پس از ورود آشکار شوروی به خاک افغانستان دولت آمریکا از پاکستان حمایت کرد تا به تقویت نیروهای اسلام گرا دست زده و مانع نفوذ و پیروزی شوروی در جبهه افغانستان شود.

در مقابل سازمان های اطلاعاتی شوروی، هند و افغانستان برای تحت فشار قرار دادن پاکستان از گروه ذوالفقار که یک گروه چپ گرا بود حمایت کردند و آنها دوم مارس ۱۹۸۱ موفق به ربودن یک فروند هواپیما متعلق به شرکت ملی پاکستان P.I.A شدند. پرواز شماره ۳۲۶ ابتدا به کابل و سپس به دمشق منتقل شد. این گروه با حکومت وقت پاکستان ( ضیاءالحق) دشمنی داشت. ( داون نیوز خبر شماره ۱۱۸۰۹۶۰)

در طول دهه ۸۰ میلادی خط دیورند محل عبور و مرور ده ها هزار نفر از مجاهدینی شده بود که در پاکستان آموزش می دیدند و برای مقابله با شوروی وارد خاک افغانستان می شدند. آنها تنها افغانستانی نبودند و در کل حدود ۴۰ملیت را شامل می شدند. در تمام این سال های روابط میان افغانستان و پاکستان تیره بود.

پاکستان حتی در دوران حکومت طالبان هم به دنبال این بود که مساله دیورند را برای همیشه حل کند ولی آنها هم از پذیرش کامل این خط مرزی امتناع کردند و عملا سه بار تلاش پاکستان در این زمینه با شکست روبرو شد. (خبرگزاری رها، ۱۳۹۴)

در دوره کرزی واژه مرز دیورند به خط دیورند تغییر کرد و او عملا نشان داد که به هیچ عنوان حاضر نیست این خط را به عنوان مرز به رسمیت بشناسد. ( خبرگزاری مرکزی، ۱۳۹۴)

موافقت برخی سیاستمداران افغانستان

البته اینگونه هم نیست که همه مردم افغانستان مخالف دیورند باشند مثلا در بین سیاستمداران افغانستانی همه مخالف پذیرش این خط مرزی نیستند؛  «عبداللطیف پدرام» عضو پارلمان افغانستان در یک جلسه رسمی اعلام کرد: دیورند یک مرز رسمی است و علاوه بر سازمان ملل دولت های افغانستان در مواقع مختلف آن را کاملا به رسمیت شناخته اند. و افغانستان نمی تواند ادعایی روی سرزمین های از دست رفته داشته باشد. (خبرگزاری فارس، ۱۳۹۶)

مساله دیگر اینکه برخی معتقدند دیورند خطی ۱۰۰ ساله بوده در معاهده هیچ مدت زمانی مشخص نشده و این ادعا نیز درست نیست. (شناخت معاهده دیورند، ۲۰۰۷، وب سایت گفتمان).

 نگاه کنونی پشتو زبان های پاکستان به مرز دیورند

آنچه غالبا سیاستمدران افغانستانی در خلال این سال ها تلاش کرده اند برجسته کنند مساله اعتراضات پشتو زبان های پاکستانی به سیاست های دولت اسلام آباد است. ولی شواهد نشان می دهد که آنها میلی ندارند به افغانستان ملحق شوند. در اصل حتی در جلسات برگزار شده در اولین روزهای استقلال پاکستان هم برخی پشتو زبان ها طرفدار استقلال خود بودند ولی هرگز قصد نداشتند بخشی از افغانستان باشند. افرادی نظیر ایمل خان، خان عبدالغفار خان، خان صاحب و… دیگران در این زمینه جملات مشهوری دارند.

حصار کشی مرزی از سوی پاکستان جهت تثبیت

نکته آخر در مورد مرز پرحاشیه دیورند که باعث سال ها تنش بین دو کشور پاکستان و افغانستان شده این است که از سال ۱۳۹۶ ارتش پاکستان به منظور جلوگیری از ورود و خروج غیر قانونی به خاک خود تمام طول دیورند را حصار کشی کرده است. البته این حصار کشی کار ساده ای نبوده و نیروهای ارتش در خلال حصارکشی بارها و بارها مورد حمله از سمت افغانستان واقع شده اند.

ادامه دارد….

انتهای پیام/.